Opis zasady TPA, podstawy prawne, wymagania

Liberalizacja rynku

Podstawowe informacje dotyczące liberalizacji rynku energii w Polsce.

• Cechy rynku energii elektrycznej, jego uczestnicy i formy,
• Regulatorzy rynku energii elektrycznej, ich cele i zadania,
• Akty prawne wyznaczające kształt rynku energii w Polsce,
• Zasada TPA – krótka charakterystyka i harmonogram jej wdrażania
• Uprawnieni odbiorcy

Cechy rynku, jego uczestnicy i formy

Cechy

Trzy istotne z punktu widzenia zachowania uczestników rynku cechy rynku energii elektrycznej to:

• Zrównoważenie w każdym momencie popytu na energię elektryczną z podażą, przy jednoczesnym braku praktycznej możliwości magazynowania energii elektrycznej, z czego wynikają pozycja i zadania Operatora Systemu Przesyłowego, Operatorów Systemów Dystrybucyjnych, pozycja Rynku Bilansującego, giełdy energii (www.polpx.pl) czy elektronicznych platform obrotu energią (np. www.poee.pl).
• Zmienność w czasie zapotrzebowania na energię i jej zależność od szeregu czynników, takich jak np. specyfika branży i technologii, warunki pogodowe, pory roku, popyt na produkty i usługi itd., co przekłada się m.in. na konieczność prognozowania i grafikowania zużycia energii.
• Brak możliwości określenia źródła wytworzenia, z którego pochodzi energia zużywana przez jej konkretnego odbiorcę, czyli np. firma produkcyjna z Wrocławia może zużywać energię wytworzoną w elektrowni zlokalizowanej na Górnym Śląsku.

Uczestnicy

Na rynku energii elektrycznej działa kilka grup uczestników:

Wytwórcy energii elektrycznej:

• elektrownie systemowe,
• elektrociepłownie lokalne,
• elektrownie i elektrociepłownie przemysłowe,
• elektrownie wodne, wiatrowe, słoneczne, opalane biomasą, biogazem itp.

Operator sieci przesyłowej (OSP) 220kV, 400kV i 750kV: PSE-Operator,

Operatorzy sieci dystrybucyjnych (OSD) 110kV i niższych napięć: dawne spółki dystrybucyjne (lokalne zakłady energetyczne),

Lokalne spółki obrotu wydzielone ze struktur dawnych spółek dystrybucyjnych,

Niezależne spółki obrotu, np. CEZ Trade Polska.

Formy

Podstawowe formy działalności uczestników rynku to:

• Rynek kontraktowy, funkcjonujący w oparciu o umowy bilateralne,
• Rynek giełdowy obejmujący rynek dnia następnego (transakcje SPOT) i rynek praw majątkowych (certyfikaty „zielone”, „czerwone” i „żółte”),
• Platformy handlu elektronicznego energią (np. poee) funkcjonujące w oparciu o transakcje SPOT i transakcje terminowe,
• Wymiana międzynarodowa funkcjonująca w oparciu o aukcje roczne, miesięczne, tygodniowe i dobowe, której operatorami są Operatorzy Systemów Przesyłowych krajów, z którymi Polska ma połączenia transgraniczne,
• Rynek bilansujący, funkcjonujący jako rynek dobowo-godzinowy, którego zadaniem jest zamykanie bilansu energii elektrycznej w systemie, a którego operatorem jest OSP.

Regulatorzy rynku

Urząd Regulacji Energetyki

Funkcję kontroli i nadzoru nad polskim rynkiem energii pełni Urząd Regulacji Energetyki (URE), którego główne działania polegają na równoważeniu interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców energii poprzez:

• Koncesjonowanie uczestników rynku energii,
• Zatwierdzanie i kontrolowanie stosowania taryf za energię elektryczną, gaz ziemny i ich przesył/dystrybucję,
• Zatwierdzanie IRiESP OSP oraz IRiESD poszczególnych OSD,
• Kontrolowanie wykonania obowiązków wynikających z właściwych przepisów,
• Wykorzystywanie środków prawnych w celu zapewnienia odpowiedniej jakości obsługi,
• Stosowanie instrumentów prawnych dla promowania konkurencji na rynku energii elektrycznej i przeciwdziałania praktykom monopolistycznym.

Więcej informacji o URE na stronie: www.ure.gov.pl.

Operator Systemu Przesyłowego

Pewnego rodzaju regulatorem, głównie od strony technicznej jest firma PSE-Operator S.A., pełniąca funkcję Operatora Systemu Przesyłowego (OSP), której zakres zadań obejmuje:

• Dbanie o bezpieczeństwo dostaw energii, poprzez zapewnienie odpowiednich zdolności przesyłowych i nadzór nad bezpieczeństwem funkcjonowania Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE),
• Efektywne i niezawodne prowadzenie ruchu i zarządzanie przepływami w sieci przesyłowej 220 kV i 400 kV, i we współpracy z Operatorami Systemów Dystrybucyjnych w koordynowanej sieci 110 kV, oraz we współpracy z operatorami sieci innych krajów,
• Zapewnienie zdolności KSE do przesyłania i dystrybucji energii elektrycznej, w obrocie krajowym i transgranicznym, poprzez remonty, modernizacje i rozbudowę sieci przesyłowej,
• Dysponowanie jednostkami wytwórczymi przyłączonymi do sieci przesyłowej i koordynowanej sieci 110 kV, zarządzanie połączeniami z systemami elektroenergetycznymi innych krajów, przy uwzględnieniu technicznych i handlowych (umownych) ograniczeń w systemie elektroenergetycznym,
• Zakup usług systemowych, przy jednoczesnym przestrzeganiu przejrzystych i niedyskryminujących zasad rynkowych i świadczenie usług systemowych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania KSE,
• Bilansowanie systemu elektroenergetycznego, na poziomie przesyłowym i koordynowanej sieci 110 kV, włącznie z rozliczaniem niezbilansowanych użytkowników sieci,
• Zakup energii elektrycznej na pokrywanie strat sieciowych w sieci przesyłowej, przy jednoczesnym przestrzeganiu przejrzystych i niedyskryminujących zasad rynkowych.

Więcej informacji o Operatorze Systemu Przesyłowego na stronie: www.pse-operator.pl.

Akty prawne

Prawne ramy funkcjonowania polskiego rynku energii elektrycznej są wyznaczone następującymi podstawowymi przepisami:

• Ustawą „Prawo energetyczne” z dnia 10 kwietnia 1997 r. (Dz.U.1997 nr 54 poz. 348), z późniejszymi zmianami (tekst jednolity: Dz.U. 2006 nr 89 poz. 625),
• Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 stycznia 2003 r. w sprawie harmonogramu uzyskiwania przez odbiorców prawa do korzystania z usług przesyłowych (Dz.U. 2003 nr 17 poz. 158) z uwzględnieniem prawa Unii Europejskiej,
• Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 02 lipca 2007 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz.U. 2007 nr 128 poz. 895),
• Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 04 maja 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (Dz.U. 2007 nr 93 poz. 623),
• Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 26 września 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia z kogeneracji, uiszczenia opłaty zastępczej i obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości energii elektrycznej wytworzonej w wysokosprawnej kogeneracji (Dz.U. 2007 nr 185 poz. 1314),
• Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 19 grudnia 2005 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej oraz zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach (Dz.U. 2005 nr 261 poz. 2187) z późniejszymi zmianami,
• Rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, ruchu i eksploatacji tych sieci (Dz.U. 2005 nr 2 poz. 6).

Pozostałe dokumenty, mające istotne znaczenie z punktu widzenia funkcjonowania polskiego rynku energii elektrycznej:

• Instrukcja Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesyłowej (IRiESP) Operatora Systemu Przesyłowego, w szczególności w zakresie Bilansowania systemu i zarządzania ograniczeniami systemowymi czyli Regulaminu Rynku Bilansującego (więcej na stronie: www.pse-operatro.pl),
• Instrukcje Ruchu i Eksploatacji Sieci Dystrybucyjnych (IRiESD) poszczególnych Operatorów Systemów Dystrybucyjnych (więcej na stronach poszczególnych OSD),
• Stanowiska i komunikaty Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki,
• Taryfy dla dystrybucji energii elektrycznej, ogłaszane przez poszczególnych Operatorów Syatemów Dystrybucyjnych i zatwierdzane przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (więcej na stronach poszczególnych OSD),
• Taryfy dla energii elektrycznej, ogłaszane przez lokalne spółki obrotu wydzielone ze struktur dawnych spółek dystrybucyjnych i zatwierdzane przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki jedynie w zakresie gospodarstw domowych (więcej na stronach poszczególnych spółek).

Zasada TPA

Warunkiem i gwarancją istnienia wolnego rynku energii jest zasada dostępu stron trzecich do sieci – zasada TPA (Third Party Access), dzięki której odbiorcy końcowi mogą indywidualnie i swobodnie wybierać sprzedawcę energii (wytwórcę lub spółkę obrotu), który zaoferuje najkorzystniejsze warunki sprzedaży, nadal korzystając z sieci energetycznej przedsiębiorstwa sieciowego (Oparatora Systemu Przesyłowego lub Operatorów Systemów Dystrybucyjnych).

W praktyce zasada TPA sprowadza się do dokonywania zakupów energii elektrycznej i usług jej dystrybucji w oparciu o dwie osobne umowy (w odróżnieniu od obecnie stosowanej jednej umowy kompleksowej):

• Umowę na zakup energii elektrycznej, np. z dowolnym przedsiębiorstwem obrotu takim jak CEZ Trade Polska,
• Umowę na przesył (dystrybucję) energii elektrycznej: z właściwym Operatorem Systemu Dystrybucyjnego lub Operatorem Systemu Przesyłowego w zależności od napięcia na którym odbiorca jest przyłączony do sieci.

Poprzez udzielenie pełnomocnictwa nowemu sprzedawcy, umowa na przesył (dystrybucję) może być wynegocjowana przez tego sprzedawcę. Zawarcie z takim sprzedawcą jednej tzw. umowy kompleksowej (jak to ma miejsce w przypadku odbiorców, którzy do tej pory nie zmienili sprzedawcy) na chwilę obecną nie jest w polskich warunkach możliwe.

Uprawnieni odbiorcy

Harmonogram uzyskiwania przez odbiorców końcowych prawa zmiany sprzedawcy energii elektrycznej:

Więcej informacji na temat liberalizacji rynku energii w Polsce, znajdą Państwo na następujących stronach:

www.cire.pl

www.wnp.pl